(N.B. Zoek op de gevonden pagina('s) - de belangrijkste staan bovenaan de lijst - met de zoekfunctie uit je browser)
De verborgen moeder:
mythe of werkelijkheid
interview met Annine van der Meer
Bron: OostWest Boekenmagazine, een gezamenlijke uitgave van de uitgeverijen Asoka en Synthese (via de links kunt u een overzicht vinden van hun uitgaven, nieuws etcetera), Nr 1: herfst/winter 2005/06, pp.4-5; dit magazine wordt gratis verspreid via de boekhandel en u kunt zich er ook op abonneren.
Toen het vrouwelijk deel van God zoekraakte is God hard geworden en veruiterlijkt, meent Annine van der Meer. Hij werd een vreemde. Iemand die ver weg en hoog in de hemel op mensen neerkeek zonder in hun hart te wonen. Veel mensen zijn daarna gaan geloven dat God 'dood' is. Hij is in zekere zin doodgegaan toen het vrouwelijk deel van hem zoekraakte. 'Willen we God verinnerlijken' - aldus de schrijfster - 'dan moeten wij zijn vrouwelijke kant, de verborgen Moeder of de Godin, in ons hart en in ons lijf zoeken.'
Wie is de verborgen Moeder?
'Zij toont zich in vele gedaanten. Een van de oudste symbolen is de vulva, de baarmoeder waaruit leven voortkomt. Later neemt het vrouwelijke een menselijke gestalte aan. In de oertijd is er dan de stammoeder en oermoeder. Zij leeft voort in beelden. In latere culturen is er de Moedergodin, die de kosmos, de goden en de mensen baart. In veel kosmologieën vind je het oerbeeld van het oerwater, de diepte of de duisternis. Van daaruit komen elementen voort die later als paren van goden (god-godin) ervaren worden. Je ziet moedergodinnen optreden. Zij baren en scheppen. Iedere cultuur legt andere accenten, maar de essentie - dat er een centrale vrouwenfiguur is waar alles uit voortkomt - is overal hetzelfde. Zij geeft leven. Aardse vrouwen ontvangen dat vermogen van haar. De godin beschermt, maakt zacht en teder. Schenkt welzijn aan mens, dier en plant en beschermt het leven.'
Wat was er toch zo bedreigend aan de verborgen moeder?
'Ik denk dat het vermogen tot scheppen en baren, tot leven geven, door mannen in het verleden als bedreigend is ervaren. Hun vadergoden gingen moedergodinnen imiteren. Zij schiepen vanuit hun dij of hun mond door het woord. Vrouwen hebben een enorm potentieel, een naar binnen gerichte blik en kunnen dingen goed invoelen. Mannen hebben daar meer moeite mee. Zij zijn anders ingesteld. Kennelijk wordt dat vrouwelijk potentieel als bedreigend ervaren.
Voor de kerken is de verborgen Moeder bedreigend omdat wanneer men haar erkent, men ook moet erkennen dat heilige teksten voor een deel mensenwerk en niet het letterlijke woord van God zijn. In de islam zal het op grote weerstand stuiten wanneer je stelt dat sommige soera's meer kind van de tijd zijn waarin ze werden opgeschreven dan 'kind van God'. Kerken hadden tot voor kort het monopolie op tekstinterpretatie. Dat wordt nu door nieuwe wetenschappelijke inzichten doorbroken. Dat wat in de heilige tekst staat hoeft niet meer letterlijk waar en daarom gods wil en wet te zijn. Gelovigen krijgen meer ruimte wanneer je hen toestaat de tekst 'symbolisch' of op innerlijk niveau te interpreteren. De historisch/kritische tekstbenadering die de toegang opent naar een verstaan op symbolisch en innerlijk niveau, zal op groot verzet stuiten van de rechtervleugel binnen de monotheïstische godsdiensten. Deze zullen niet snel erkennen dat de vrouwonvriendelijke elementen in de heilige tekst en in de traditie die daar later uit voortkwam 'mensenwerk' en niet het werk van God zijn.'
Waardoor en wanneer is zij verborgen geraakt?
'De Moeder was aanvankelijk niet verborgen. Er is in de prehistorie een moederland geweest, waar het vrouwelijke groot respect genoot. Van hieruit is er een geleidelijke omslag gekomen naar de patristische of vader-culturen van het vaderland. Die omslag begint 4500 v. Chr. en duurt tot rond 500 v. Chr. Er zijn verklaringen “van buitenaf”, zoals de verklaring dat er Indo-europese en Semitische stammen binnenvielen die een ander gods- mens- en wereldbeeld hadden. Zij kenden de agressieve “smijtende” god van de donder, de bliksem en de regen. Daarnaast zijn er ook verklaringen die deze omslag vanuit het bewustzijn van de mens willen verklaren. Volgens deze heeft het te maken met de ontwikkeling van bewustzijn, namelijk van collectief onbewust naar individueel bewust. Er ontstonden wereldwijd godsdiensten waarin een individuele relatie met een schepper ontwikkeld werd. Na de ontwikkeling van het individuele aspect is het nu tijd ons van de collectieve eenheid bewust te worden. Er is een evolutie gaande van collectief onbewust Zijn naar collectief bewust Zijn van eenheid, verbondenheid en goddelijkheid. In dit kader lijkt de ontwikkeling van moeder- naar vaderland (hoe pijnlijk voor het vrouwelijke ook) noodzakelijk geweest te zijn voor de ontwikkeling van ons individuele ik- bewustzijn.'
Waar staat de verborgen moeder voor?
'Zij staat voor de natuur en voor het leven in alle facetten. Van de geboorte van sterrenstelsels als de melkweg, die - naar men vroeger meende - voortkwam uit de moedermelk van de godin, tot aan de geboorte van een baby, een dier of een klein plantje. Alle zichtbare verschijnselen werden als haar kleed, als haar stoffelijk omhulsel ervaren. De aarde was haar huis waar de mens tijdelijk in mocht wonen. En ook na de dood was hij veilig.
Daarnaast staat zij voor de zachte kant, voor liefde, barmhartigheid en intuïtie. Het woord barmhartigheid komt van de stam “baren”. Wij beseffen niet dat ook die ene god van joden, christenen en moslims iedere keer als hij barmhartig is, baart vanuit de baarmoeder. In het woord barmhartigheid toont hij ons zijn vrouwelijke kant. De kant die hij in zich heeft opgenomen toen hij zich tot die éne god ontwikkelde.'
Waarom is zij voor jou belangrijk?
'De zoektocht naar de goddelijke moeder is een zoektocht naar een onbewust deel van mijzelf. Ik weet dat zij overal om mij heen maar vooral in mijzelf leeft. Wanneer ik haar aspect in mijzelf vind, kan ik het mannelijke en het vrouwelijke in mijzelf in balans brengen en heel worden. Aanvankelijk vond ik haar een rariteit, maar naarmate ik ontdekte hoe belangrijk zij in de geschiedenis was geweest, werd zij voor mij belangrijker. Ik besefte dat ik door haar te vinden, mijzelf zou vinden. Mijn leven staat in het teken van een langzame en geleidelijke ontdekking van haar in mijn onderzoek en in mijzelf. Zij blijft mij verbazen en verrassen door mij voor de ene na de andere uitdaging te stellen en mij steeds flexibeler en milder te maken. Strijdbaarder ook.
Vanuit mijn opvoeding kende ik slechts een God de Vader en het was of er iets ontbrak. Toen ik de verborgen Moeder in de gnosis ontdekte, was dat voor mij een openbaring. Op mijn 21ste ben ik de gnosis gaan bestuderen en er later ben ik er op gepromoveerd. In de gnosis ontdekte ik iets heel wezenlijks: de innerlijke ervaring, de kennis van het hart. Wat mij opviel tijdens onderzoek na mijn promotie binnen joden- en christendom en islam, was dat deze drie godsdiensten van het boek vele overeenkomsten vertonen. Bijvoorbeeld de extreme vrouwonvriendelijkheid in de grondtekst en in de traditie daarna. In het Oude Testament is Jahwe getrouwd geweest. Maar dat mocht na 500 v.Chr. niemand meer weten. Onder de discipelen en apostelen zijn vrouwen geweest, weinig mensen die het weten. Maria Magdalena is tot hoer bestempeld en verdacht gemaakt, terwijl zij de apostel der apostelen genoemd wordt. Maria de moeder is tot devote en onderdanige maagdelijke moeder gekneed. En ook in de Koran zijn talloze voorbeelden van vrouwvijandigheid te geven.
Ik besefte toen dat dit structurele verschijnsel geen toeval meer was. Maar waarom? Wat was er mis met het vrouwelijke? Ik had toen nog geen idee hoeveel confronterend bewijsmateriaal waarin het vrouwelijke negatief wordt omschreven, ik zou vinden. Het vrouwelijke was er wel, maar het was verhuld en verborgen. Of gedemoniseerd. In eerste instantie nam ik het sceptische en cynische over van andere onderzoekers. Ik overzag de grote tijdsperiodes en de vele culturen nog niet volledig in hun onderlinge samenhang. Ik zag wel overeenkomsten maar durfde geen verbinding te leggen. Langzamerhand leerde ik de taal van God de moeder te decoderen en begon ik de samenhang te herkennen.'
Gaat het hier ook niet om een beeld van god, zoals het vaderlijke beeld er ook één is?
'Het traditionele geijkte standaardbeeld is onvolledig. Je kunt als mens en als samenleving nooit in balans komen als je slechts bewust bent van één helft. Het is nodig het vrouwelijke - ook in het godsbeeld - eerherstel te geven. Hoe kan een kind alleen zijn vader kennen? Hij zal altijd de neiging houden zijn moeder te willen zoeken. Het blijft een lege plek die pijn doet. Pas als hij beide ouders kent, kan hij afstand nemen en volwassen worden. En zelf kinderen verwekken, die vreugdevol en niet verweesd in het leven staan.
Uiteindelijk is het zaak om voorbij de beelden te gaan. Maar dat kan pas wanneer de polen uitgekristalliseerd zijn. Dan kunnen ze in elkaar opgaan en oplossen. Het gaat om het evenwicht en balans. Pas dan is volwaardig partnerschap mogelijk. Een man trouwt toch niet graag met een vrouw die nog niet volgroeid is. Dat brengt hem uiteindelijk ook niet in zijn evenwicht. Het maakt hem kwetsbaar.
De onbalans heeft nog altijd veel consequenties voor het bewustzijn van vrouwen. Zij worden door kerk en cultuur achtergesteld. Omdat de oude beelden waarin het vrouwelijke negatief wordt afgespiegeld nog altijd gebruikt worden en in ons onbewuste doorwerken, komen we niet los van het verleden. Wij kennen slechts een beperkt deel van ons verleden. Wanneer je je eigen verleden meer overziet en ziet hoe het vrouwelijke ooit gerespecteerd werd, besef je hoe belangrijk het is dat mannen en vooral vrouwen dit weten. Ooit is er een tijd geweest dat zij niet de tweede viool speelden. Wij kunnen daaraan nieuwe rolmodellen ontlenen. De sterke en zelfstandige vrouw die tegelijk spiritueel is en bezig zichzelf innerlijk te ontwikkelen, is een model dat modern is maar tegelijk oer- en oeroud.'
Wat heb jij persoonlijk aan deze zoektocht gehad?
'Ik ben blij ontdekt te hebben dat het beeld van de sterke, onafhankelijke en vooral ook spirituele en wijze vrouw zo oud is als de wereld. Dat geeft geweldig veel nieuwe energie. Wanneer dit positieve potentieel vrij komt en vrouwen werkelijk in hun eigen kracht gaan staan, kan er heel veel veranderen. Het biedt hoop voor een betere toekomst. We hebben de verborgen Moeder lang moeten missen. Uiteindelijk is de religie en de samenleving als geheel gebaat bij integratie van het vrouwelijke en het mannelijke. Er kunnen dan dingen werkelijk veranderen. Zo kan het onderwijs veranderen omdat er meer vanuit het kind en niet vanuit het systeem waarin het kind ingepast moet worden, gedacht wordt. Er zal meer vanuit liefde en respect voor al het menselijke gedacht worden. De natuur zal ontzien worden. Ook godsdiensten worden als organische systemen beschouwd, die groeien en zich ontwikkelen. En ik denk dat er minder dualistisch in termen van goed en kwaad gedacht zal worden. Minder in termen van gods wil is wet die voor eeuwig vaststaat. Onlangs stond in dagblad Trouw een artikel over de Zeeuwse godin Nehalennia of Neeltje Jans. Na vele eeuwen te zijn vergeten, krijgt zij op Colijnsplaat weer een onderkomen in de vorm van een tempel. Zij komt dus letterlijk thuis. Ik hoop dat mijn boek er toe bijdraagt dat de godin niet langer gezien wordt als een mythe, maar dat zij - zoals in het verleden - weer beleefd wordt als levende werkelijkheid.'
Dr. Annine van der Meer is godsdiensthistoricus en theoloog. Zij promoveerde in 1989 bij prof. G. Quispel. Als kenner van de gnosis was hij het die haar al in het begin van haar studietijd liet kennismaken met Sophia, de vrouw van God in de gnosis. Na haar promotie deed zij godsdienstvergelijkend onderzoek naar Sophia en het goddelijk vrouwelijke binnen jodendom, christendom en islam. Vanuit deze periode ging zij terug in de tijd. Zij reisde en speurde om het spoor van de godin door middel van historisch onderzoek in allerlei culturen tot in de oertijd terug te vinden. Annine van der Meer geeft regelmatig lezingen en cursussen en is verbonden aan diverse opleidingen. Zie ook de website van de AcademiePanSophia waaraan zij een belangrijke bijdrage levert en haar eigen website website Pansophia: " via moederland en vaderland tot mensenland "! Met heldere informatie, cursussen enzovoort.
Annine van der Meer Van Venus tot Madonna: Een verborgen geschiedenis
Omvang: 495 pag.
Formaat: 15 x 21,5 cm
Uitvoering: paperback
Prijs: €29,90
isbn 90 6271 994 5
P.S. Een beschrijving van de volgende boeken van Annine van der Meer (Van Sophia tot Maria uit 2008 en van Venus van hoer tot heilige, van idool tot icoon dat zal verschijnen in 2009 en de beelden bevat bij de geschiedenis van de moedergodin) is nu te vinden in een mooi artikel met interview van de schrijfster door Cokky van Limpt in het dagblad Trouw van 29 januari 2009, waarnaar ik hier verwijs.